Үржин Хүрэлбаатар

Үржин Хүрэлбаатар

МУСГЗ Үржингийн Хүрэлбаатар нь 1954 онд Монгол улсын Говь-Алтай аймгийн Төгрөг сумын нутагт Үржингийн хоёрдугаар хүү болон төрсөн. УБИС-ийн хэл уран зохиолын ангийг 1977 онд, МУИС-ийн сэтгүүлчийн ангийг 1984 онд, Унгар улсын Олон улсын сэтгүүлчийн дээд курсыг 1988 онд тус тус төгсч багш-сэтгүүлчийн хос мэргэжил эзэмшсэн. Тэрээр ШУА-ийн Хэл зохиолын хүрээлэнгийн Урлаг судлалын сектор /1977-1980/-т эрдэм шинжилгээний ажилтан, театр судлаач, Улаанбаатар хотын намрын хороо, АДХ-ын гүйцэтгэх захиргааны хэвлэл "Улаанбаатарын мэдээ" /1980-1990/ сонинд сурвалжлагч, хэлстийн эрхлэгч, Нийслэлийн төр, захиргааны төв хэвлэл- "Улаанбаатар" /1990-1999/ сонины анхны эрхлэгчээр тус тус ажиллаж байсан. «Улаанбаатар» сонины нэрэмжит Монгол улсын арслангуудын барилдааныг санаачлагч, «Монголын сайхан бүсгүй» шалгаруулах тэмцээнийг зохион байгуулсан билээ. Мөн Цагдаагийн Ерөнхий газрын хэвлэл "Нүгэл буян" /1992/, Улсын гаалийн Ерөнхий Газрын хэвлэл "Алтан босго" /1993/ сонин зэрэг арав гаруй сонинг үүсгэн байгуулсан. 1990-1992 онд Улаанбаатар хотын АИХ-ын депутат, 1992-1996 онд Нийслэлийн Иргэлийн төлөөлөгчдийн хурлын төлөөлөгч, 1999-2008 онд МУНН-ын даргаар ажиллаж байсан. 2001 онд Гадаад хэл, сэтгүүл зүйн "Түгээмэл" дээд сургуулийг үүсгэн байгуулж захирлаар нь ажиллаж байна. "Арслан судлалын төв" /1995/, "Мишигийн Цэдэндорж" сан /1998/, Д.Намдаг судлалын төв /2001/, Монголын дууны яруу найрагчдын нийгэмлэг /2011/, Монголын сэтгүүл зүйн академи /2012/ зэрэг төрийн бус арав гаруй байгууллагыг үүсгэн байгуулж тэргүүлэн ажилладаг. Ү.Хүрэлбаатарын гол судалгаа нь зохиолч, найруулагч Донровын Намдагийн тухай байлаа. Тэрбээр "Д.Намдагийн туршиц туурвил зүй" /жүжгийн зохиолын жишээн дээр УБ.,1998/ ганц сэдэвт бүтээл туурвиж хэл бичгийн ухааны доктор /Ph.D/-ын зэрэг хамгаалсан. Ү. Хүрэлбаатар нь монголын рок поп, түүгээр ч барахгүй нийтийн дууны ертөнцөд өөрийн гэсэн байр суурьтай томоохон яруу найрагч юм. Түүний шүлгээр бүтсэн 500 гаруй дууг монголын ард түмэн чихэндээ ээмэг мэт зүүж, амандаа чихэр мэт хүлхсээр л байна. 2012 онд Монгол Улсын Соёлын Гавъяат зүтгэлтэн цол тэмдгээр энгэрээ мялаасан. Ү.Хүрэлбаатар нь хэвлэл мэдээлэл, боловсрол, шинжлэх ухаан, соёл урлаг, утга зохиол зэрэг олон салбарт өргөн хүрээтэй үйл ажиллагаа явуулж олонд танигдан хүндлэгдсэн эрч хүч, идэвх санаачлагатай монголын тэргүүний сэхээтний нэг юм. Тэрбээр монголын сэтгүүл зүй, соёл урлаг, утга зохиол, боловсролын салбарт жинтэй хувь нэмэр оруулсан сэтгүүлч, зохиолч, эрдэмтэн юм. Эдүгээ монгол дуу бүтээгчдийн зохиогчийн эрхийг хамгаалах хамтын удирдлагын байгууллага Монголын зохиолч, хөгжмийн зохиолч, нийтлэгчдийн нийгэмлэг /MOSCAP/-ийн гүйцэтгэх захирлаар үр бүтээлтэй ажиллаж байна. Ялангуяа Олон улсын зохиогчдын эрхийн хамтын удирдлагын байгууллагуудын холбоо /CISAC/-ны гишүүн болж олон улсын хүрээнд монголын дуу хөгжмийн бүтээлийн зохиогчийн эрхийг хамгаалах талаар томоохон алхам хийсэн нь монголын уран бүтээлчдийн бүтээлийг хамгаалах гол найдвар болж байна.

Эрчүүд ба бүсгүй

Монголын зохиолчдын эвлэлийн шагналт, авьяаслаг зохиолч Н.Бадамжавын "Эрчүүд ба бүсгүй" /2021/ ном шинээр хэвлэгдэн гарлаа. Ном уншигч хоёр бие биенээ эрж хайх тохиол бишгүй тул заримдаа хөтөч хэрэг болно. Энэ бичил бичвэрийг зөвхөн танд зориулав.

Номын хуудас нээхэд оршил маягийн юм огт үгүй, харин "Захидал" хэмээх бяцхан өгүүллэг бүлтэлзэн тосно. "Захидал"-ын ухааны урыг сонирхов. Учир нь өгүүллэгийн "гол баатар" нь захидал. "Намайг битгий хүлээгээрэй. Чи өөрийгөө бод. Би нөгөө чиний хүүхэнтэй явлаа" гэсэн ээжид нь бичсэн аавын нь захидал зүүдэнд үзэгдэнэ. Байдалд орсон Жаалхүү ижийдээ ганц ч үг цухуйлгасангүй. Аавыгаа хэзээ ирэхийг тандаж асуувал "орой галт тэргээр ирнэ" гэх авч энэ нь бүтэн жил шиг санагдана.

Жаалхүү гэрээс гарч ид шидийн яриагаа хөршийн охинд дэлгэхдээ "Манай аав өнөөдөр орой ирнэ" гэнэ. Охин "Уурхайчид орой ирэхийг суурингийнхан бүгд мэднэ" гэхэд "Тэгвэл аав чинь ирэхгүй.Тэр бурхан надад хэлсэн" гэж байна. Мөнөөх захидлын агуулга яваад байгааг харж байна уу. Охин цочирдоно. Орой нь галт тэргээр Жаалхүүгийн аав ирсэн боловч охины аав ирсэнгүй.

Зүүдэнд үзэгдсэн шоо дөрвөлжин хүрэмтэй шууданч эр охины ээжид захидал өгөхөд хөрш эзэгтэй өвдөг бохирон унана. Охин эхийгээ гэзгийг илэн "Аав үнэхээр ирэхгүй гэж үү" гэж асуухад Жаалхүү энэ бүхэн дахиад зүүд байгаасай гэж тэсэлгүй хүснэ". Энэ жижигхэн өгүүллэгийн үйл явдал ердөө л энэ. Зүүдэн захидлын зөн совин бодит байдалд зөрж бууж байгаа нь хүртэл нэгийг өгүүлнэ. Үүнийг л уран чадвар гэдэг юм даа.

Н.Бадамжав хувь хүний хувьд дэндүү даруу, уран бүтээлчийн хувьд дэндүү омголон, сэдвийн хувьд дэндүү өвөрмөц зохиолч. Түүн шиг хөвчийн их тайгыг өөрийг нь өвөрмөц дүр болгон бүтээж, шинээр нээж монголын уран зохиолын сан хөмрөгийг энэ сэдвээр ингэж баяжуулсан зохиолч байхгүй. Түүний нэг зохиолын гол баатар "Энэ тайгад юу байгааг бүгдийг нь би мэднэ" гэх нь зохиогч өөрөө мөн байх.

"Захидал" өгүүллэгийн уурхайн сууринд ирж буй галт тэрэг энэ номын утгын хөтөч, оньсогот ертөнцийн ид шидэт нэгэн дүр юм. Тэр дүр тайгын зах дахь энгийн нэгэн сууринг тайгын гүнд, оросын хилд, монголын тал нутаг тийш чангаахдаа тайгыг улам бүр нууцлах шиг санагдана. "Төмөр зам гэдэг цусаар бичигдсэн хууль журамтай", "Могойтын зөрлөгийг чиглэн довтолгох Сугарт он цагийн хувьд падлий ч байхгүй", "Төрөлх зөрлөг нь цаг хугацааг зогсоочихсон мэт хув хуучнаараа" зэрэг нь амьдралын сүүлчийн өртөө мэт эмзэглэл төрүүлнэ.

Хойт төмөр замын оросуудын Их тайгын дундуур хярлан татаж дуусгалгүй орхиод аль хэдийн талийн одсон төмөр зам "Эрчүүд ба бүсгүй" туужийн нэвтрэн гарах улаан шугам болж байна. Хамгийн сонирхолтой нь энэ ном 10 өгүүллэг, нэг туужаас бүрдэх авч үнэндээ өвөр хоорондоо холилдон сүлэлдсэн эссэ роман гэж хэлж болно.

"Эрчүүд ба бүсгүй" /2021/ номыг гүймэгхэн уншихад надад ийм сэтгэгдэл төрөв. Хэрэв таньд ийм мэдрэмж төрвөл миний сэтгэл ханана. Ном өөрөө утгын хөтөч, сэдвийн сэдэв учраас Таныг хичээнгүйлэн уншихыг хүснэ.

Ийнхүү "Эрхэм Ү.Хүрэлбаатар танд ханийнхаа номыг өргөвэй. Ч.Дагмидмаа. 2021.10.18" гэсэн "Эрчүүд ба бүсгүй" ном "Гарын үсэгтэй ном"-ын хөмрөгт минь нэмэгдэв.

Ү.ХҮРЭЛБААТАР

Найз, сайн уу
 
Хөгжмийн зохиолч Нацагийн Жанцанноров Шинжлэх ухааны докторын зэрэг хамгаална
Сэтгэгдэл (0)
Анхаар!
Та сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууныг баримтална уу. Ёс бус сэтгэгдлийг админ устгах эрхтэй. Мэдээний сэтгэгдэлд хариуцлага хүлээхгүй. !!!